برای شناخت هوش مصنوعی چه کتاب هایی بخوانیم؟

ممکن است برایتان سؤال پیش بیاید که چرا باید درباره‌ی هوش مصنوعی کتاب بخوانیم و تنها به معرفی کلیپهای موجود در اینترنت بسنده نکنیم. ما برای فهم این پدیده نیاز داریم که حداقل یک بار با تمرکز به سراغ کتاب‌هایی برویم که از پایه مفاهیم پیچیده‌ی هوش مصنوعی را با استناد به منابع علمی آموزش می‌دهند و بدون اینکه تحت‌تأثیر بمباران رسانه‌ها و یا تبلیغات پیرامون هوش مصنوعی قرار بگیریم، کتاب‌هایی بخوانیم که واقعیت هوش مصنوعی را به ما نشان دهند.   

در این یادداشت از بلاگ طاقچه، قصد داریم با نگاهی تازه به مقوله‌ی هوش مصنوعی کتاب‌هایی را در قالب سه طبقه‌بندی به مخاطبان معرفی کنیم. بخش اول برای افرادی است که هیچ پیش‌زمینه‌ای از هوش مصنوعی ندارند و به دنبال یادگیری مفاهیم پایه هستند. بخش دوم کتاب‌های مناسب افرادی را معرفی می کنیم که در سطوح متوسط و پیشرفته هستند و می‌خواهند دانش خود را در حوزه‌ی یادگیری ماشین و زبان برنامه‌نویسی و تحلیل داده بیشتر شدن دهند. بخش سوم هم شامل کتاب‌هایی است که با نگاهی انتقادی به اثرات هوش مصنوعی بر زندگی و آینده‌ی بشر می‌پردازد و از نظر اجتماعی و اقتصادی و سیاسی و فلسفی لایه‌های مختلف و کاربردهای هوش مصنوعی را برای مخاطب روشن می‌کند.

در این بخش کتاب‌های مناسب افراد مبتدی معرفی می‌شود.

نویسنده: آوا سینکلر

مترجم: احمد زارع

انتشارات: انتشارات دیده بان قلم فرتاک

یکی از ساده‌ترین و به‌روزترین کتاب‌هایی که برای آغاز هوش مصنوعی پیشنهاد می‌شود، کتاب آوا سینکلر معلم و فعال در حوزه‌ی کسب‌وکار است که با بهره‌گیری از روایت‌های داستانی و بیان تجربه‌های شخصی‌اش درباره‌ی ترس از هوش مصنوعی و آینده‌ی شغلی، تصویری روشن از کاربردها و تأثیر هوش مصنوعی بر زندگی انسان در زمان حاضر ارائه می‌دهد. رسالت سینکلر این است که از هیجان پیرامون این پدیده فراتر رود و واقعیت هوش مصنوعی را در قالب نمونه‌هایی ملموس و برآمده از زندگی روزمره به کسانی آموزش دهد که همیشه با ذهنیتی منفی و با نگرانی به این ابزار نگاه کرده‌اند و هیچ‌وقت از نزدیک به سراغ یادگیری آن نرفته‌اند. کتاب در سال ۲۰۲۵ به چاپ رسیده و انتشارات دیده‌بان قلم فرتاک با ترجمه‌ی احمد زارع آن را به‌تازگی در ایران منتشر کرده است.

نویسنده: لوکا ماسارون

مترجم: شیدا سرمدی

انتشارات: انتشارات آوند دانش

یکی از اولین کتاب‌هایی که برای قدم اول مسیر مطالعه درباره‌ی هوش مصنوعی به آن نیاز دارید کتاب هوش مصنوعی نوشته‌ی جان مولر و لوکا ماسارون ترجمه‌ی شیدا سرمدی از انتشارات آوند دانش است. نویسندگان علاوه‌بر اینکه با زبانی ساده و از پایه مفهوم هوش و تاریخچه‌ی هوش مصنوعی را معرفی می‌کنند، به مباحث تخصصی‌تری چون نقش داده‌ها، الگوریتم، یادگیری ماشین، کاربرد هوش مصنوعی در صنایع و حوزه‌ی پزشکی و درمان، یادگیری عمیق و زبان برنامه‌نویسی و کاربردهای سخت‌افزاری این پدیده نیز اشاره می‌کنند. یکی از مزیت‌های این کتاب برای شروع کار مسیر یادگیری هوش مصنوعی طراحی نقشه‌ی راه برای مخاطبان است. برای نمونه در ابتدای کتاب اشاره شده که بسته به سطح و میزان آگاهی و از سوی دیگر هدف مخاطب از مطالعه‌ی کتاب، خواننده می‌تواند از فصل موردنظر خود شروع کار به مطالعه کند. از سوی دیگر به دلیل پیچیدگی و گستردگی هوش مصنوعی و بیشتر شدن چشمگیر کاربردش در زندگی روزمره، داده‌ها جانبی دیگری هم که دائماً به‌روز می‌شود به‌صورت محتوای آنلاین برای خوانندگان کتاب در نظر گرفته شده است.

نویسنده: پیتر نورویگ

مترجم: بهروز مینایی

انتشارات: انتشارات آتی نگر

استوارت راسل دانشمند علوم کامپیوتر و یکی از مهم‌ترین افراد تأثیرگذار در حوزه‌ی هوش مصنوعی است که کتاب‌هایش در دانشگاه‌های معتبر جهان به‌عنوان منبع اصلی تدریس می‌شود. او با همکاری پیتر نورویگ در این کتاب که به انجیل هوش مصنوعی شهرت دارد و ویراست چهارم آن در ایران با ترجمه‌ی دکتر بهروز مینایی در انتشارات آتی‌نگر در دسترس است، طبق چهار رویکرد تاریخچه‌ی هوش مصنوعی و مبانی آن را تبیین می‌دهند، سپس در ادامه مدل‌سازی‌های مختلف، الگوریتم‌های جست‌وجو، تمرکز بر عامل‌های هوشمند، پردازش زبان طبیعی و تمام مباحث مورد نیاز برای آشنایی با هوش مصنوعی را به زبانی ساده و روان بیان می‌کنند. در ادامه طیف گسترده‌ای از مباحث فلسفی و جنبه‌های گوناگون هوش مصنوعی در آموزش، تصمیم‌گیری‌ و آینده‌ی انسان در این کتاب ارزیابی می‌شود که هم نیاز مخاطب متخصص این حوزه و هم افراد علاقه‌مند به هوش مصنوعی را برآورده می‌کند.

در این بخش کتاب‌های تخصصی هوش مصنوعی معرفی می‌شود.

نویسنده: لارنس مورونی

مترجم: محبوبه فتاحی

انتشارات: انتشارات فناوری نوین

اگر شما با برنامه‌نویسی و پایتون آشنایی دارید و می‌خواهید درباره‌ی هوش مصنوعی و یادگیری ماشین بیشتر بدانید، کتاب لارنس مورونی مناسب شماست. در این کتاب برخلاف منابع دیگر که بر پایه‌ی ریاضیات و مدل‌های پیچیده است، با استفاده از آموزش‌های عملی، به خواننده کمک می‌کند که چگونه سناریوهای واقعی را در یادگیری ماشین اجرا کند و با مروری بر مباحث گذشته، یادگیری ماشین را راهکاری برای مسائل دشوار می‌داند. هر فصل از کتاب نمونه‌هایی در زمینه‌های پردازش زبان طبیعی، بینایی کامپیوتر، شبکه‌های عصبی و یادگیری عمیق را ارائه می‌کند. کتاب را می‌توانید با ترجمه‌ی محبوبه فتاحی و انتشارات فناوری نوین در طاقچه مطالعه کنید.

نویسنده: اورولیان ژرون

مترجم: مهدی اسماعیلی

انتشارات: انتشارات آتی نگر